In het kort
- Zo doe je het: houd het lemmet onder een hoek van 15 tot 20°, slijp eerst één kant tot je aan de andere kant een braam voelt, dan de andere kant, en werk de snede tot slot af op de fijne kant van de steen.
- Een aanzetstaal zet de snede alleen recht, een wetsteen of messenslijper haalt metaal weg en maakt een nieuwe snede.
- De meeste Europese messen kunnen ongeveer 20° per kant aan, Japanse ongeveer 15°. Voor thuis is een steen met korrel 1000 genoeg.
- Een mes blijft het langst scherp op een houten of kunststof snijplank en als je het met de hand afwast, niet in de vaatwasser.
We beginnen bij de vraag waarom een mes bot wordt, want daaraan zie je welk gereedschap je op dat moment nodig hebt.
In dit artikel lees je:
- Waarom een mes bot wordt
- Slijpen of aanzetten?
- Waarmee slijp je een mes
- Welke wetsteen voor messen
- Welke slijphoek en hoe meet je hem
- Zo slijp je een mes op een wetsteen
- Een mes aanzetten op een aanzetstaal
- Een mes slijpen met een slijpmachine
- Een mes slijpen zonder slijper
- Keramische en gekartelde messen
- Zo blijft je mes langer scherp
- Wanneer naar de messenslijper
- Veelgestelde vragen
Waarom een mes bot wordt
Helemaal aan de rand is de snede maar een fractie van een millimeter dik. Bij elke snee buigt die een heel klein beetje opzij en langzaam wordt hij rond. Eerst gaat de rand alleen golven: het mes snijdt nog, maar begint te glijden. Zo'n rand zet je recht met een aanzetstaal. Later is de snede zo versleten dat rechtzetten niets meer oplevert.
Een mes wordt sneller bot als je op een harde ondergrond snijdt, als het tussen de andere vaat in de gootsteen valt of als het door de vaatwasser gaat. Ook de hardheid van het staal speelt mee: een zachter lemmet slijp je makkelijk, maar het wordt eerder bot. Een harder lemmet blijft langer scherp en vraagt bij het slijpen meer geduld.
Slijpen of aanzetten?
Die twee worden vaak door elkaar gehaald, en daardoor denken mensen dat hun aanzetstaal "niet werkt".
- Aanzetten op een aanzetstaal brengt een golvende rand terug in het verlengde van het lemmet. Een glad aanzetstaal haalt bijna geen metaal weg, een geribbeld of keramisch staal weinig, en een diamanten staal slijpt ongeveer zoals een messenslijper. Het is bedoeld voor onderhoud van een mes dat nog snijdt.
- Slijpen op een wetsteen of messenslijper haalt metaal weg van beide kanten van de rand en maakt een compleet nieuwe snede. Dat is nodig als het mes ook na het aanzetten niet snijdt.
In de praktijk betekent dat: gebruik het aanzetstaal voor elke grotere kookbeurt, de wetsteen is meestal eens in de paar maanden aan de beurt.
Waarmee slijp je een mes
Je hebt de keuze uit vier soorten gereedschap. Ze verschillen in hoeveel metaal ze weghalen, hoe nauwkeurig ze de hoek aanhouden en hoeveel oefening ze vragen.
| Gereedschap | Wat het doet | Voor wie |
|---|---|---|
| Wetsteen | slijpt en polijst, de hoek houd je zelf aan | voor elk mes, vraagt wat oefening |
| Aanzetstaal | zet de snede recht, herstelt geen botte snede | onderhoud tussen het slijpen door |
| Handslijper | slijpt snel onder een vaste hoek | goedkopere messen, snelle hulp |
| Elektrische messenslijper | slijpt zelf onder een ingestelde hoek, haalt meer metaal weg | wie veel messen slijpt en niet wil oefenen |
Een wetsteen geeft het beste resultaat en spaart het lemmet, omdat hij alleen zoveel metaal weghaalt als nodig is. Een handslijper is makkelijk, want de V-vormige gleuf leidt het mes vanzelf. De vaste hoek past alleen niet altijd bij jouw mes, en grovere schijven halen meer materiaal weg. Een elektrische messenslijper is het snelst. Hij is wel ongeschikt voor Japanse messen die aan één kant geslepen zijn en voor keramiek, tenzij de fabrikant van de slijper dat uitdrukkelijk toestaat.
Bekijk de messenslijpers en kies het type dat bij jouw messen past.
Messenslijpers
Welke wetsteen voor messen
Bij een steen draait alles om de korrel. Hoe lager het getal, hoe grover het oppervlak en hoe meer metaal hij weghaalt.
- Een grove steen rond 200 tot 400 herstelt een beschadigde of heel botte snede.
- Een middelgrove steen rond 800 tot 1000 is de basis voor het gewone slijpen van keukenmessen.
- Een fijne steen vanaf 3000 polijst de snede, zodat je gladder snijdt en het mes langer scherp blijft.
Deze getallen horen bij de Japanse schaal die de meeste waterstenen gebruiken. Diamantplaten en sommige Europese stenen geven de korrel anders aan, lees daarom bij die stenen de beschrijving van de fabrikant.
Voor thuis is een combinatiesteen met twee kanten het handigst, bijvoorbeeld met korrel 1000 aan de ene kant en 3000 of 6000 aan de andere. Een waterslijpsteen laat je voor het slijpen meestal in water liggen tot er geen luchtbelletjes meer opstijgen, wat ongeveer tien tot vijftien minuten duurt. Sommige stenen hoef je alleen nat te sprenkelen, oliestenen smeer je in met slijpolie. Volg dus de gebruiksaanwijzing van de fabrikant.
Welke slijphoek en hoe meet je hem
De hoek meet je tussen het lemmet en de steen, voor elke kant apart. Europese keukenmessen zijn meestal rond 20° per kant geslepen, Japanse ongeveer op 15°. Een scherpere snede snijdt lichter, maar is brozer. Vermeldt de fabrikant de hoek, houd je daar dan aan.
Zonder meetinstrument helpt een eenvoudige rekensom. Bij een lemmet van 4 cm breed staat de rug bij een hoek van 15° ongeveer 1 cm boven de steen, bij 20° ongeveer 1,4 cm. Je kunt ook een hoekmeter voor messen gebruiken, een plastic slijpgeleider die je op de rug schuift, of een hellingmeter-app op je telefoon.
Met een watervaste stift controleer je of je de hoek aanhoudt waaronder het mes geslepen is. Kleur het smalle schuine vlakje bij de snede in en maak een paar halen over de steen. Is de kleur over de hele breedte van het vlakje verdwenen, dan klopt de hoek. Is de kleur alleen bij de uiterste rand weg, dan houd je het mes te steil en moet je het lager houden. Is alleen de bovenkant van het vlakje afgesleten, maak de hoek dan groter.
Zo slijp je een mes op een wetsteen
Leg de steen op een vochtige theedoek of in een houder, zodat hij niet wegglijdt. Haal het lemmet over de hele steen van hiel tot punt en houd de vingers van je andere hand op de platte zijkant van het lemmet, buiten de baan van de snede.
Maak de steen klaar
Laat hem weken of sprenkel hem nat volgens de gebruiksaanwijzing en leg hem met de grove kant naar boven op een stevige ondergrond.
Stel de hoek in
Leg het lemmet tegen de steen en til de rug op tot de hoek die bij jouw type mes past.
Slijp één kant
Maak gelijkmatige halen over de hele lengte van de snede, tot je aan de andere kant een kleine braam voelt.
Draai het mes om
Maak aan de andere kant evenveel halen, tot de braam weer naar de eerste kant is verschoven.
Ga over op de fijne kant
Draai de steen om en polijst de snede met een paar lichtere halen, afwisselend aan beide kanten.
Test de snede
Was het mes af, droog het en probeer een vel papier of een tomaat te snijden.
Een braam is een dun randje metaal op de snede. Je voelt hem als je met de bal van je duim voorzichtig over de zijkant van het lemmet strijkt, van de rug naar de snede, nooit langs de snede. Voel je hem nog niet van hiel tot punt, dan ben je met die kant nog niet klaar.
Een goed geslepen mes is vooral het resultaat van een constante hoek. De drie meest gemaakte fouten: de hoek verandert tijdens de haal, je drukt te hard op het lemmet, of er blijft een braam op de snede zitten.
Een mes aanzetten op een aanzetstaal
Houd het aanzetstaal rechtop met de punt op een snijplank of theedoek. Zet het mes met de hiel van het lemmet tegen het bovenste deel van het staal, onder ongeveer dezelfde hoek als bij het slijpen, en trek het naar beneden naar je toe, zodat de hele lengte van de snede inclusief de punt over het staal gaat.
Vijf tot tien lichte halen, afwisselend aan elke kant, zijn genoeg. Druk is niet nodig, het aanzetstaal zet de snede alleen recht. Snijdt het mes daarna nog steeds niet, dan helpt het aanzetstaal niet meer en is de wetsteen aan de beurt.
Een mes slijpen met een slijpmachine
Het veiligst is een langzaam draaiende slijpmachine met waterkoeling, waarop het staal niet oververhit raakt. Op een snel draaiende bankslijpmachine verbrand je de snede makkelijk. Gebruik je die toch, kies dan een fijne schijf, druk maar licht, maak korte halen en koel het lemmet vaak in water. Wordt het staal geel of blauw, dan is het zijn hardheid kwijt en blijft de snede niet lang scherp meer.
Gebruik voor een keukenmes nooit een haakse slijper. Die is gevaarlijk en maakt het lemmet kapot.
Een mes slijpen zonder slijper
In noodgevallen doet een keramische mok of een bord dienst. Zet hem op zijn kop en haal het mes over het ongeglazuurde randje aan de onderkant, onder dezelfde hoek als op een steen, afwisselend links en rechts. Keramiek werkt ongeveer als een fijne steen, maar de scherpte houdt maar even stand en de hoek is er lastiger op aan te houden.
Slijp je messen niet op de rand van een betonnen traptree of op een steen uit de tuin. Het ruwe oppervlak breekt eerder stukjes uit de snede en krast het lemmet.
Keramische en gekartelde messen
Keramiek is harder dan staal, dus een gewone wetsteen of een aanzetstaal krijgt het niet scherp. Daarvoor heb je een diamanten slijper nodig, en omdat keramiek breekbaar is, laat je het slijpen veiliger over aan een slijpservice.
Een broodmes of een ander gekarteld mes slijp je per kartel met een dun, taps toelopend staafje. Je werkt alleen aan de geslepen kant en strijkt de andere kant daarna licht af. Gekartelde messen worden overigens maar langzaam bot, dus slijpen is zelden nodig.
Zo blijft je mes langer scherp
De snede blijft vooral langer goed door waarop en hoe je snijdt. Het zachtst voor je mes zijn houten en kunststof snijplanken. Een plank van glas, steen of keramiek maakt een mes heel snel bot.
Was je mes met de hand af en droog het meteen. In de vaatwasser stoot het tegen de andere vaat, en de hoge temperatuur en het agressieve vaatwasmiddel zijn ook slecht voor het heft. Om je messen op te bergen is een messenblok, een magneetstrip of een beschermhoes voor het lemmet handig.
Wanneer naar de messenslijper
Een mes met een beschadigde snede of een verbogen punt, of een mes dat na een paar pogingen nog steeds niet scherp wordt, breng je naar een professionele messenslijper. Die heeft grove stenen en machines die het metaal niet oververhitten. Ook bij dure messen waarop je niet wilt oefenen, is dat een goed idee.
Is het lemmet na jaren flink smaller geworden, gescheurd of zit het los in het heft, dan helpt slijpen niet meer. Dan is het tijd om een nieuw mes te kiezen uit de keukenmessen.
Keukenmessen
Veelgestelde vragen
Hoe weet je of een mes bot is?
Een bot mes glijdt weg over de schil van een tomaat of paprika en scheurt een vel papier eerder dan dat het snijdt. Houd je de snede tegen het licht, dan zie je kleine glimmende puntjes op de plekken waar de rand rond is geworden.
Wat is beter, een wetsteen of een elektrische messenslijper?
Op een wetsteen ben je langer bezig en heb je oefening nodig, maar je spaart het lemmet en kiest de hoek zelf. Met een elektrische messenslijper is je mes ook zonder ervaring zo klaar, alleen wordt het lemmet sneller dunner.
Hoe vaak moet je messen slijpen?
Dat hangt af van hoeveel je kookt. Aanzetten kan gerust bij elke langere kookbeurt, een wetsteen heb je in een huishouden meestal een paar keer per jaar nodig.
Slijp je een mes aan beide kanten?
De meeste Europese keukenmessen zijn symmetrisch geslepen, aan elke kant even veel. Sommige Japanse messen hebben alleen aan één kant een snede, en de andere kant strijk je na het slijpen alleen licht af op het vlakke deel van de steen.
Hoe lang moet een wetsteen in het water?
Meestal is tien minuten genoeg, hooguit vijftien, en je ziet het doordat er geen luchtbelletjes meer opstijgen. Stenen die alleen nat gesprenkeld hoeven te worden, leg je niet in het water, dus de gebruiksaanwijzing van de fabrikant is leidend.
Waarom wordt mijn mes na het slijpen snel weer bot?
Meestal is er een braam op de snede achtergebleven, die bij de eerste keer snijden omklapt. Het helpt om de snede op een fijne steen te polijsten en daarna op het aanzetstaal aan te zetten. Ook een snede die onder een te kleine hoek is geslepen, wordt snel bot.
Veel kookplezier met messen die weer moeiteloos door alles heen gaan!






































