Gewone es
Fraxinus excelsior · Oleaceae
De gewone es (ook wel es of Fraxinus excelsior genoemd) is een grote, snelgroeiende loofboom met een hoge, smalle kroon. Hij is volledig winterhard en groeit het best op een vochtige, voedselrijke grond. Door zijn formaat is hij vooral geschikt voor een ruime tuin of landschappelijke beplanting.
- Licht
- Halfschaduw, Zon tot halfschaduw
- Water
- Gemiddeld
- Luchtvochtigheid
- Gemiddeld
- Temperatuur
- 10–24 °C, min. -30 °C
- Moeilijkheid
- Makkelijk
- Hoogte
- 12–18 m
Verzorging door het jaar heen
Kalender voor het klimaat Oceanisch.
Kenmerken van de gewone es
De gewone es is een bladverliezende boom die in het wild voorkomt van het noorden van Spanje tot Rusland en van het zuiden van Scandinavië tot het noorden van Griekenland. Hij groeit van nature in bossen en op houtweiden, op uiteenlopende gronden en vooral op kalkrijke grond. Volwassen bomen worden 12 tot 18 m hoog en de groei is meestal snel.
Op jonge leeftijd is de schors glad en grijs en scheurt met de jaren open. De bladeren staan tegenover elkaar en zijn geveerd: 20 tot 35 cm lang met 7 tot 13 getande deelblaadjes. Opvallend zijn de diepzwarte knoppen. De es behoort vaak tot de laatste bomen die in het voorjaar uitlopen. In de herfst kleurt het blad geel tot groen.
In april en mei bloeit de boom, vóór het blad verschijnt, met korte pluimen van purperachtige bloemen zonder bloemblaadjes. Ze worden door de wind bestoven. Een boom kan mannelijk of vrouwelijk zijn, of van geslacht wisselen. De gevleugelde vruchten (essenpitten, 2,5 tot 4,5 cm lang) hangen in trossen tot in de winter aan de boom.
Kweken en verzorging
Standplaats
De gewone es groeit in halfschaduw tot zon. Jonge bomen verdragen wat schaduw. Reken op de uiteindelijke hoogte van 12 tot 18 m en de smalle, hoge kroon: de boom heeft boven en rondom ruimte nodig.
Water geven
De es houdt van een frisse tot vochtige grond. Vermijd erg droge plekken. Houd de grond van een pas geplante boom daarom gelijkmatig vochtig; een gevestigde boom op een geschikte plek redt zich over het algemeen zelf.
Grondsoort
Kies een vruchtbare, voedselrijke grond die vochtig is maar goed doorlaat. Leem en humusrijke grond passen goed. De zuurgraad ligt bij voorkeur tussen ongeveer pH 6 en 8, en op kalkrijke grond doet de es het uitstekend.
Snoeien
Snoei de gewone es in de winterrust, dus in januari, februari, november of december. Van oudsher werd de es als hakhout gebruikt en ongeveer elke tien jaar teruggezet.
Planten
Plant de boom in maart, oktober of november. Zorg voor een plek met genoeg vocht en ruimte voor de volwassen boom.
Overwinteren
De gewone es is volledig winterhard. Hij kan tot ongeveer -30 °C aan, terwijl het gebruikelijke winterminimum in Nederland rond -12 °C ligt. Bescherming is niet nodig. De rustperiode loopt van november tot en met maart.
Vermeerderen
De es wordt vermeerderd door zaaien of enten. Zaaien en vermeerderen kan in oktober en november.
Ziekten
Bij de gewone es zijn essentakkenziekte (ash dieback) en kanker bekende aandoeningen. Let op de gezondheid van de kroon, vooral als je een boom aanschaft of al een es in de buurt hebt.

















































































