Es
Fraxinus · Oleaceae
De es (Fraxinus) is een snelgroeiende loofboom die in Nederland zonder bescherming buiten kan staan. Hij is makkelijk in de teelt, past zich aan veel grondsoorten aan en krijgt in de herfst een gele tot oranje bladkleur.
- Licht
- Volle zon, Zon tot halfschaduw
- Water
- Gemiddeld
- Luchtvochtigheid
- Gemiddeld
- Temperatuur
- 10–25 °C, min. -30 °C
- Moeilijkheid
- Makkelijk
- Hoogte
- 15–30 m
Soorten en rassen
Gewone es
Fraxinus excelsior
- Halfschaduw
- Gemiddeld
Verzorging door het jaar heen
Kalender voor het klimaat Oceanisch.
Kenmerken van de es
Fraxinus hoort bij de olijffamilie (Oleaceae) en groeit van nature in Europa, het gematigde Azië, Noord-Afrika en Noord- en Midden-Amerika. Het zijn middelgrote tot grote bomen met een rechte, ronde, brede of vaasvormige kroon. De bladeren staan meestal tegenover elkaar en zijn geveerd, met meerdere deelblaadjes. In de zomer zijn ze groen, in de herfst geel tot oranje.
In april en mei verschijnen kleine, onopvallende groenige bloemen in grote pluimen. Veel soorten zijn tweehuizig. De vruchten zijn gevleugelde nootjes, de zogenoemde sleutels, die door de wind worden verspreid. Bij dit geslacht horen onder meer Fraxinus excelsior, Fraxinus ornus en Fraxinus angustifolia.
Kweken en verzorging
Standplaats
Een es groeit het best in de zon, maar verdraagt ook halfschaduw. Omdat het een snelgroeiende boom is die groot wordt, heeft hij ruimte nodig. Een plek in een groot tuinvak of een landschappelijke beplanting past beter dan een kleine voortuin. Een es groeit niet in een pot.
Water geven
De es houdt van grond die steeds vochtig blijft, en kan af en toe natte periodes aan. Geef extra water in juni, juli en augustus, zeker bij een jonge boom die nog aan het wortelen is.
Grondsoort
Fraxinus past zich aan elke grondsoort aan: leem, klei, zand en humusrijke grond zijn allemaal goed. De voorkeur gaat uit naar vochtige, voedzame grond die toch goed doorlaat.
Bemesten
Bemest in maart en april, als de boom weer begint te groeien. Op voedzame grond is dit vooral nuttig voor jonge bomen.
Planten
Plant een es in maart of april, of in oktober of november. Kies een plek waar de boom later volop de ruimte krijgt.
Snoeien
Snoei in januari en februari, als de boom in rust is.
Overwinteren
De es is winterhard en heeft, zodra hij goed is aangeslagen, geen bescherming nodig. Hij kan tot ongeveer -30 °C aan, ruim meer dan de gebruikelijke winterkou in Nederland. In november, december, januari en februari is hij in rust.
Vermeerderen
Een es vermeerder je met zaad of door enten. Zaaien en vermeerderen doe je in oktober.
Plagen en problemen
Bij essen kunnen onder meer de essenprachtkever (emerald ash borer), de essenbladgalmijt, de essenbladwesp, de essenwants en de roodkopboorder voorkomen.
Dunner wordend bladerdek en D-vormige gaatjes in de bast wijzen op de essenprachtkever. Laat de boom dan beoordelen door een vakman of behandel hem met een systemisch insecticide. Dode bomen haal je weg.
Gebruik en natuurwaarde
De jonge sleutels van de gewone es worden traditioneel ingelegd. Oogst ze in september of oktober. De es trekt zangvogels en bestuivers aan.






















































































