In het kort
- In elke kamer horen minstens drie lichtbronnen. Alleen een plafondlamp geeft harde schaduwen en een vlak beeld.
- Een woonkamer van twintig vierkante meter vraagt in totaal zo'n 3000 lumen, een aanrecht in de keuken minimaal 300 lux.
- Kies voor de avond 2700 K, boven het bureau en bij de spiegel 4000 K. Boven 5000 K hoort niet in een woning.
- Let op de kleurweergave: Ra 80 is de ondergrens, in de keuken en de kledingkast wil je Ra 90.
We beginnen bij die drie lagen, want zonder dat raamwerk helpt het juiste aantal lumen je ook niet.
In dit artikel lees je:
Drie lagen licht
Een goed verlichte kamer draait op drie soorten bronnen en elk daarvan heeft een eigen taak. Ontbreekt er één, dan valt dat meteen op, alleen kun je er de vinger niet op leggen.
- De basislaag maakt de hele ruimte zichtbaar: een plafondlamp, een opbouwpaneel, inbouwspots
- De functionele laag richt zich op wat je doet: een strip onder de bovenkastjes, een leeslampje bij het bed, een lamp boven het aanrecht
- De sfeerlaag vult het beeld aan: een schemerlamp achter de bank, een strip achter de televisie, kaarsen op tafel
Verdeel ze zo dat het licht van verschillende hoogtes en kanten komt. Precies daarom oogt een kamer met alleen een kroonluchter ongastvrij: alle schaduwen vallen dezelfde kant op en de wanden blijven donker. Maar welk totaal heb je eigenlijk nodig?
Hoeveel lumen je nodig hebt
Lumen zegt hoeveel licht een bron afgeeft. Lux beschrijft hoe fel die het vlak eronder aanlicht. Voor een snelle schatting vermenigvuldig je het aantal vierkante meters met de aanbevolen hoeveelheid lux, en dan heb je het totaal voor alle armaturen samen.
- Woonkamer: 100 tot 150 lx
- Slaapkamer: 100 lx
- Boven de eettafel: 200 lx
- Aanrecht in de keuken: 300 tot 500 lx
- Bureau: 500 lx
- Spiegel in de badkamer: 300 lx en meer
Een woonkamer van twintig vierkante meter wil dus ongeveer 2000 tot 3000 lumen, verdeeld over vier bronnen. Ligt er thuis nog een doos met oude gloeilampen, dan is het omrekenen simpel: een peertje van 60 W komt op 800 lm, een van 100 W op 1520 lm.
Kleurtemperatuur
Kelvin bepaalt de tint van het witte licht en heeft meer invloed op het gevoel in een kamer dan de felheid zelf. Een laag getal oogt goudig en rustig, een hoog getal blauwwit en wakker.
- 2200 K: kaarsniveau, voor een ledstrip langs de plint of in een lantaarn
- 2700 K: warm wit, woonkamer, slaapkamer, eetkamer
- 3000 K: keuken, hal, badkamer in het algemeen
- 4000 K: bureau, spiegel, werkbank
- 5000 K en hoger: niet in huis, dat hoort in een magazijn
Houd binnen één ruimte één waarde aan. Twee verschillende soorten wit naast elkaar wekken de indruk dat er een lamp op sterven ligt. De uitzondering is de functionele laag, die een stap koeler mag zijn zolang je hem apart kunt schakelen.
Kleurweergave
De Ra-index beschrijft hoe getrouw je kleuren onder een lamp ziet. Goedkope bronnen met een lage waarde maken van een zalmroze kussen iets oranjes en van make-up een grijze vlek. Het getal staat op de verpakking naast het aantal lumen.
- Ra 80: de ondergrens voor een woning
- Ra 90 en hoger: keuken, kledingkast, badkamer, atelier
- Onder Ra 80: garage, kelder
Woonkamer
Hier komen de meeste lagen samen, want je leest er, kijkt er films en ontvangt er bezoek. Gebruik de plafondlamp voor het opruimen en voor het moment dat je binnenkomt, en laat hem 's avonds helemaal uit.
Zet een vloerlamp achter de hoek van de bank, zo dat de onderrand van de kap op ooghoogte eindigt als je zit, dus rond 120 cm. Vul aan met een tafellamp op de kast en een strip achter de televisie, die het verschil tussen het felle scherm en de donkere wand verzacht. Drie bronnen in zo'n ruimte zijn genoeg.
Slaapkamer
Wat je tien minuten voor het slapengaan ziet, doet hier het meeste werk. Kies 2700 K of lager en zorg dat in elk geval de leeslampjes te dimmen zijn.
- Hang het leeslampje zo dat het licht op de bladzijde valt en niet in de ogen van je partner
- Een wandlamp boven het bed maakt het nachtkastje vrij
- Leg in de kledingkast een strip met een bewegingssensor
- De lamp aan het plafond mag hier gerust ontbreken
Keuken en aanrecht
De meest gemaakte fout in keukens is één enkel armatuur precies in het midden. Je staat er met je rug naartoe en snijdt in je eigen schaduw. Licht het aanrecht daarom van onderen uit de bovenkastjes aan, het liefst met een strip over de volle lengte.
De lamp boven het kookeiland en boven de eettafel hang je met de onderkant 70 tot 80 cm boven het blad. Lager zit hij in de weg als je iemand wilt aankijken, hoger bakent hij de plek niet meer af. Een ruime keuze vind je bij de plafondlampen.
Hal en gang
De hal is het eerste wat je bij thuiskomst ziet en krijgt meestal de minste aandacht. Twee dingen volstaan: gelijkmatig licht zonder donkere hoeken en een bron bij de spiegel die je gezicht van voren aanlicht in plaats van van boven.
- Verlicht de spiegel van opzij, een spot erboven tekent kringen onder je ogen
- In een lange gang horen meerdere zwakke bronnen, niet één sterke
- Een bewegingssensor bij de deur waardeer je met de boodschappen in beide handen
Dimmen en scènes
Een dimmer is de goedkoopste manier om van één kamer twee stemmingen te maken. Houd er wel rekening mee dat een gewone ledlamp zich niet laat dimmen. Zoek op de verpakking het woord dimbaar en ga na of jouw dimmer overweg kan met led.
Comfortabeler gaat het met slimme lampen. Je legt een scène vast voor het eten, voor een film en voor het schoonmaken, en wisselt daartussen met je telefoon of je stem. Reken op zo'n 15 euro per lamp, zonder dat je aan de bedrading hoeft te komen.
Kaarsen en zacht licht
Het laatste uur voor het slapengaan mag donkerder zijn dan de rest van de avond. Doe de grote bronnen uit en laat alleen laaggeplaatste lampjes en kaarsen branden. De blauwe component in koel licht remt de aanmaak van melatonine, en juist dat avondtafereel bepaalt hoe snel je in slaap valt.
Draai de verpakking om zodra je de volgende keer een lamp vervangt en lees er drie getallen af: lumen, kelvin en Ra. Die zeggen meer dan de watts waar we allemaal jaren op afgingen. Laat daarna een avond die kroonluchter uit, dan zie je het verschil meteen.
