In het kort
- Houd de relatieve luchtvochtigheid binnen tussen 40 en 60%. Een hygrometer kost een tientje en dat is de goedkoopste investering in gezond wonen die er bestaat.
- Bij 21 °C en 60% vochtigheid beslaat elk oppervlak dat kouder is dan 13 °C. Daarom verschijnen die druppels op glas en in de hoeken langs een buitenmuur.
- Lucht kort en krachtig: raam wijd open, vijf tot tien minuten, vier keer per dag. De kiepstand is voor vocht juist de slechtste keuze.
- Een gezin van vier brengt tien tot twaalf liter water per dag in de lucht.
We beginnen bij de vraag waar al dat water eigenlijk vandaan komt.
In dit artikel lees je:
Waar het vocht vandaan komt
Vocht stroomt niet van buiten naar binnen, je maakt het zelf. Eén volwassene ademt en zweet per dag ongeveer anderhalve liter water uit. Tel daar het koken, douchen, afwassen en je kamerplanten bij op.
- Ademen en transpireren: 1 tot 1,5 liter per persoon per dag
- Koken en afwassen: 0,5 tot 1 liter
- Eén keer douchen: 0,3 liter
- Een was aan het rek drogen: 2 tot 3 liter
- Tien kamerplanten: ongeveer 1 liter
Vier bewoners komen zo boven de tien liter per dag uit. Dat water moet eruit, anders slaat het neer op de koudste plek die het kan vinden.
Welke cijfers je bijhoudt
Koop een hygrometer en zet hem midden in de kamer, niet op de vensterbank en niet naast de radiator. Daarna volstaan twee waarden.
- Relatieve luchtvochtigheid tussen 40 en 60%, in de winter eerder tegen de ondergrens aan
- Woonkamer 19 tot 21 °C, slaapkamer 15 tot 18 °C, badkamer rond 22 °C
Onder de 30% drogen je slijmvliezen uit en gaan houten meubels scheuren. Boven de 60% krijgen huisstofmijt en schimmel vrij spel. Tussen die grenzen zit een ruime marge, alleen moet je die ook in januari volhouden, wanneer de verwarming de lucht droogtrekt en jij geneigd bent alles potdicht te houden.
Let op je slaapkamer. Die houden we in Nederland graag koel, en hoe kouder de kamer, hoe eerder diezelfde hoeveelheid waterdamp tegen de grens aanloopt.
Waarom ramen beslaan
Warme lucht draagt meer waterdamp dan koude. Komt die lucht tegen een koud oppervlak, dan koelt hij af en blijft het teveel aan water achter. De temperatuur waarbij dat gebeurt heet het dauwpunt.
In een kamer van 21 °C ziet dat er zo uit. Links staat de relatieve luchtvochtigheid, rechts de temperatuur van het oppervlak waarop het water neerslaat:
- 40%: 7 °C
- 50%: 10 °C
- 60%: 13 °C
- 70%: 15 °C
In een vriesnacht meet je zomaar 8 °C op het glas en 14 °C op de muur achter een kast. Leg dat naast het rijtje hierboven en je ziet meteen waarom de druppels precies daar landen. Tien procentpunt minder vocht schuift het dauwpunt drie graden omlaag, en dat is meestal genoeg.
Zo ventileer je
Kort en krachtig spuien ververst de lucht zonder dat het metselwerk afkoelt. Zet het raam wijd open en doe het na tien minuten weer dicht. Draai de radiator eronder ondertussen terug, anders stook je de straat warm.
- 's Ochtends na het opstaan, want na een nacht is de slaapkamer het vochtigst
- Meteen na het douchen en na het koken
- 's Middags en voor het slapengaan
Nog sneller gaat het met twee ramen tegenover elkaar: dan ben je in drie minuten klaar. Heb je mechanische ventilatie, zet die tijdens het douchen en koken op de hoogste stand en laat hem daarna gewoon doorlopen. Een raam in de kiepstand is daarentegen een valkuil: er gaat weinig lucht doorheen, terwijl de dagkant van het kozijn wel afkoelt tot onder het dauwpunt. Precies daar begint de schimmel.
Waar schimmel begint
Kijk naar de plekken waar de muur kouder is dan de rest. Meestal zijn dat de hoek bij een buitenmuur, de ruimte achter een kast, de dagkant rond het kozijn, het gat achter het nachtkastje en het plafond van de badkamer.
- Zet meubels 5 tot 10 cm los van een koude muur
- Plaats in zo'n hoek geen dichte kast, maar een open boekenrek
- Leg een ladekast tegen een koude wand op pootjes, zodat er onderdoor lucht kan
- Sla het dekbed 's ochtends open, want ook een matras is een koud oppervlak
Verf een zwarte vlek nooit zomaar over. De verf verstopt hem een paar weken en daarna komt hij terug, omdat de oorzaak er nog steeds zit. Breng eerst vocht en temperatuur op orde, behandel het oppervlak met een schimmelreiniger en pak pas daarna de kwast.
Ontvochtiger
Zo'n apparaat zuigt lucht aan, haalt er water uit in een reservoir en blaast hem droger terug. Het helpt in een woning waar je met luchten niet onder de 60% komt: een souterrain, een badkamer zonder raam, een huis na een verbouwing of een lekkage. Wil je er meteen koeling bij, dan doet een mobiele airco met ontvochtigingsstand hetzelfde werk en die vind je bij de ventilatoren en airco's.
Let goed op de opgegeven capaciteit. Fabrikanten noemen liters per 24 uur, gemeten bij 30 °C en 80% vochtigheid, en dat zijn tropische omstandigheden. In een woonkamer van 21 °C met 55% haalt het toestel ongeveer een derde van dat getal, dus reken voor een kamer van twintig vierkante meter op een model van 10 tot 12 liter.
- Lukt waar luchten alleen niet genoeg is
- De meeste modellen drogen ook de was
- Verbruik 200 tot 500 W, oftewel 0,05 tot 0,13 euro per uur
Nadelen:
- Geluidsniveau van 40 tot 50 dB, in een slaapkamer 's nachts vervelend
- Dagelijks het reservoir legen, of een slang naar de afvoer leggen
- Vervangt het luchten niet, verse lucht levert hij niet
Compressor of adsorptie
Er is maar één verschil en de temperatuur in de ruimte beslist voor je. Een compressormodel laat damp neerslaan op een koude verdamper en heeft daarvoor warmte nodig. Onder de 15 °C zakt de capaciteit snel en bevriest die verdamper.
Een adsorptietoestel bindt water in een rotor met droogmiddel en werkt nog bij 1 °C. Je betaalt er meer voor en het gebruikt iets meer stroom, maar in een koude garage, een vakantiehuisje of een kelder is dit de enige bruikbare keuze.
- Verwarmde woning boven de 15 °C: compressor
- Kelder, garage, onverwarmd huisje: adsorptie
Was drogen in huis
Eén machine wasgoed brengt twee tot drie liter water in je woning. Hang je dat in de woonkamer op met de ramen dicht, dan schiet de hygrometer boven de 70% en verschuift het dauwpunt naar 15 °C. Die druppels op het glas krijg je er gratis bij.
Kun je niet anders, droog dan in één ruimte, houd de deur dicht en laat er een ontvochtiger of een kierend raam bij draaien. Een droogrek in de badkamer met de ventilatie op de hoogste stand werkt beter dan een vol rek naast de bank. Een warmtepompdroger vangt het condenswater op en geeft niets af aan de kamer.
Wanneer je er een vakman bij haalt
De meeste gevallen los je zelf op door je gewoonten aan te passen. Toch bestaan er situaties waarin de oorzaak in de bouw zit en luchten niet meer helpt.
- De vochtplek groeit vanaf de vloer omhoog, dat wijst op optrekkend vocht
- De schimmel beslaat meer dan een halve vierkante meter
- Er staan druppels terwijl de hygrometer onder de 50% blijft
- De vlek wordt nat na een regenbui, wat op lekkage duidt
Laat in dat geval een warmtebeeldopname maken. Die legt de koudebruggen in de muur bloot en dan weet je of het om isolatie, om de ramen of om een slecht uitgevoerd detail gaat. Die hygrometer van een tientje blijft intussen de eerste stap die je vanavond nog kunt zetten.
