Navigatie overslaan, naar inhoud springen
Inhoud overslaan, naar voettekst springen

Smeerwortel

Symphytum officinale · Boraginaceae

Ook bekend als: gewone smeerwortel, symphytum

Smeerwortel, ook gewone smeerwortel of Symphytum officinale genoemd, is een winterharde, snelgroeiende vaste plant die van nature op vochtige weilanden en langs oevers en sloten groeit. Hij is makkelijk te houden en goed voor hommels, maar hij verspreidt zich krachtig. Waar je hem plant, bepaalt dus hoeveel werk je er later aan hebt.

Licht
Volle zon, Halfschaduw
Water
Gemiddeld
Luchtvochtigheid
Gemiddeld
Temperatuur
10–25 °C, min. -35 °C
Moeilijkheid
Makkelijk
Hoogte
0,3–1,5 m

Verzorging door het jaar heen

Kalender voor het klimaat Oceanisch.

Binnenshuis zaaienZaaienUitplantenSnoeienVermeerderenBemestenMeer waterBloeiOogstRustperiode
Wanneer uit te voerenRustperiodeHuidige maand

Kenmerken van smeerwortel

Smeerwortel is een kruidachtige vaste plant die in een pol groeit en zich uitbreidt. Hij wordt 30 tot 150 cm hoog en 60 tot 90 cm breed. De vertakte stengels zijn gevleugeld. De grote, ruwe, borstelig behaarde bladeren zijn lancet- tot eivormig, 4 tot 25 cm lang en groen. De bovenste bladeren lopen langs de stengel naar beneden.

Van mei tot juli verschijnen overhangende, gekrulde bloemtrossen met buisvormige klokjes van 8 tot 20 mm. Ze zijn paars, roze, crème of wit. Daarna vormt de plant glanzend zwarte, eivormige nootjes van 5 tot 6 mm. Onder de grond zit een diepe penwortel, tot 1,8 m lang, vanbuiten zwart en vanbinnen wit.

Voor bijen en hommels is de plant rijk aan nectar. Sommige hommels pikken die nectar van buitenaf uit de bloem. Herten laten de plant staan. In de tuin werkt smeerwortel ook als bodembedekker.

Kweken en verzorging

Standplaats

Smeerwortel groeit in volle zon en in halfschaduw. Bij warme zomers helpt schaduw in de middag. Door zijn herkomst past hij goed op een vochtige plek, bijvoorbeeld bij een vijver of langs een sloot, maar ook in een gewone border.

Water geven

De plant houdt van vochtige, rijke grond. Dankzij de diepe penwortel kan hij droge periodes goed aan. Geef in juni, juli en augustus iets meer water, vooral als hij in een pot staat.

Grond

Kies een goed doorlatende, maar vochtige en voedselrijke grond. Humusrijke grond, leem en klei zijn allemaal geschikt, want smeerwortel verdraagt ook zware kleigrond.

Voeden

Maart en april zijn de maanden om de plant te voeden. In rijke grond is dat vaak voldoende. Het gesnoeide blad kun je zelf weer gebruiken als compost of plantenvoeding.

Snoeien

Snoei smeerwortel meerdere keren per jaar fors terug, vooral van juni tot en met september. Hij groeit daarna vanzelf weer aan. Ook als de stengels na zware regen omlaag hangen, kun je ze gewoon terugknippen en opnieuw laten uitlopen. Het afgeknipte blad is bruikbaar als compost of als bladvoeding.

Planten

Plant smeerwortel in april, mei of september. Kies een plek waar de uitbreiding te beheersen is, of zet hem in een grote pot of bak. Elk stukje wortel dat in de grond achterblijft, loopt weer uit.

Zaaien kan van maart tot en met mei. Zaai je binnen voor, doe dat dan in maart.

Overwinteren

Smeerwortel is volledig winterhard en verdraagt ruim meer vorst dan een Nederlandse winter brengt. Hij sterft in de winter af en loopt in het voorjaar weer uit. Beschermen is niet nodig. In januari, februari en december rust de plant.

Vermeerderen

Je vermeerdert smeerwortel met wortelstekken, door delen of uit zaad. Wortelstekken en delen doe je in maart en april of in oktober en november. Het gaat gemakkelijk, want zelfs kleine wortelstukjes lopen uit.

Veelvoorkomende problemen

Gaten in het blad komen door slakken, ook naaktslakken. Beperk ze door ze te bestrijden.

Hangende bladeren na veel regen los je op door de plant terug te snoeien en opnieuw te laten groeien.

Woekert de plant overal? Dat komt door uitlopende wortelfragmenten. Houd hem in een pot of graaf alle wortels uit.

Oogsten en gebruik

Je kunt het blad van mei tot en met september oogsten, bijvoorbeeld voor de composthoop of om er plantenvoeding van te maken.

Vroeger werden de bladeren gegeten of als thee gedronken, maar inwendig gebruik wordt tegenwoordig afgeraden. Smeerwortel wordt van oudsher gebruikt voor kompressen bij kneuzingen, verstuikingen en breuken. Inwendig gebruik en gebruik op open wonden zijn verboden of worden afgeraden.

Voor jouw plant

Veelgestelde vragen

Hoe houd ik smeerwortel in toom?Plant hem in een grote pot of op een plek waar hij zich mag uitbreiden. Wortelresten lopen weer uit, dus graaf bij het verwijderen alle wortels op.
Wanneer kan ik smeerwortel planten?Plant in april, mei of september. Zaaien kan van maart tot en met mei.
Hoe vaak moet ik smeerwortel snoeien?Meerdere keren per jaar, vooral van juni tot en met september. De plant groeit na het terugsnoeien snel weer aan.
Is smeerwortel winterhard?Ja, hij is volledig winterhard. Hij sterft in de winter af en loopt in het voorjaar weer uit.
Houdt smeerwortel van zon of schaduw?Beide kan: volle zon of halfschaduw. In hete zomers is schaduw in de middag prettig.
Is smeerwortel goed voor bijen en hommels?Ja, de bloemen zijn rijk aan nectar en worden bezocht door hommels. Sommige hommels pikken de nectar van buitenaf uit de bloem.
Sla de voettekst over, ga naar het begin van de paginaGa naar het begin van de pagina