Wilde lijsterbes

Sorbus aucuparia · Rosaceae

De wilde lijsterbes (ook gewoon lijsterbes of Sorbus aucuparia) is een kleine, winterharde loofboom met roomwitte bloemschermen in mei en juni en felrode trossen in de nazomer. Hij is makkelijk te houden, mits hij een koele, vochtige plek krijgt. Ook vogels zijn er dol op.

Licht: Volle zon, Zon tot halfschaduw
Water: Gemiddeld
Luchtvochtigheid: Gemiddeld
Temperatuur: 10–22 °C, min. -36 °C
Moeilijkheid: Makkelijk
Hoogte: 5–15 m

Verzorging door het jaar heen

Kalender voor het klimaat Oceanisch.

ZaaienUitplantenSnoeienVermeerderenBemestenMeer waterBloeiOogstRustperiode

Wanneer uit te voerenRustperiodeHuidige maand

Kenmerken van de wilde lijsterbes

De wilde lijsterbes hoort bij de rozenfamilie (Rosaceae) en is een bladverliezende boom. Hij wordt ongeveer 5 tot 15 meter hoog. Hij heeft een slanke stam en een losse, ronde kroon, en groeit vaak meerstammig.

De bladeren zijn geveerd, met 9 tot 15 getande deelblaadjes die aan de bovenkant donkergroen en aan de onderkant grijsachtig zijn. In de herfst kleuren ze geel, rood of paars. In mei en juni verschijnen dichte schermen met kleine, roomwitte bloemen. Die hebben een nogal onfrisse geur, maar zijn aantrekkelijk voor bestuivers.

De vruchten zijn kleine, bessenachtige appelvruchtjes van ongeveer 1 cm doorsnede. Ze zijn helder rood tot oranje en rijpen van augustus tot oktober. De boom komt van nature voor in grote delen van Europa, op berghellingen, bosranden en heide, waar hij als kortlevende pionier groeit.

Kweken en verzorging

Standplaats

De wilde lijsterbes staat het liefst in de volle zon, maar verdraagt ook matige schaduw. Kies een koele, vochtige plek. Hete plekken en benauwde zomers zijn niet ideaal: op droge, warme standplaatsen gaat de boom vaak achteruit.

De wortels zijn diep en breed uitwaaierend, en de boom vormt wortelopslag. Geef hem dus ruimte en plant hem niet vlak naast verharding of leidingen.

Water geven

Houd de grond vochtig en koel. De boom verdraagt droogte slecht. Geef vooral in juni, juli en augustus extra water, zeker bij een jonge boom die nog moet wortelen. Een mulchlaag helpt om het vocht vast te houden.

Grond

Een vochtige, zure en goed doorlatende grond is het beste. De boom groeit in leem, klei en humusrijke grond, bij een pH van ongeveer 5,0 tot 6,5. Vermijd verdichte grond; maak de plantplek los voordat je plant.

Bemesten

Bemest in maart en april, aan het begin van het groeiseizoen. Meer is voor deze weinig veeleisende boom meestal niet nodig.

Snoeien

Snoei in januari, februari, november of december, als de boom in rust is. Een losse kroon heeft weinig snoei nodig; haal vooral aangetaste of storende takken weg.

Zie je takpunten met verschroeide bladeren, dan kan dat bacterievuur zijn. Snoei zulke scheuten ruim onder de beschadiging weg.

Planten

De beste plantmomenten zijn maart en april, of oktober en november. Kies een koele, vochtige en zonnige plek, uit de buurt van hete, benauwde zomerhoeken. Maak de grond goed los, zodat de wortels diep kunnen doordringen.

Overwinteren

De wilde lijsterbes is volledig winterhard en kan temperaturen tot ongeveer -36 °C aan. Dat is ruim voldoende voor een typische Nederlandse winter, met minimumtemperaturen rond -12 °C. Bescherming is niet nodig. De rustperiode loopt grofweg van november tot en met maart.

Vermeerderen

Vermeerderen en zaaien kan in oktober en november. Omdat de boom ook wortelopslag vormt, kunnen er soms nieuwe scheuten rond de stam verschijnen.

Plagen en ziekten

Mogelijke plagen zijn bladluizen, bladwespen, schildluizen en houtboorders. Ziekten die voorkomen zijn bacterievuur, schurft, kanker, wortelkropgal, meeldauw en roest.

Schurft geeft vroegtijdige bladval: ruim het gevallen blad op en zorg voor meer luchtcirculatie in de kroon. Verschroeide bladeren aan de takpunten wijzen op bacterievuur: snoei de aangetaste scheuten ruim onder de schade weg. Gaat de boom achteruit op een warme, droge plek met verdichte grond, plant hem dan in koele, losse, vochtige grond.

Oogsten en gebruiken

De vruchten oogst je in september en oktober. Rauw smaken ze bitter. Door ze te laten bevriezen of te koken verdwijnt een deel van die bitterheid. Daarna gebruik je ze voor gelei, jam, siroop of wijn, of als bijgerecht bij wild.

De vruchten worden traditioneel gebruikt bij luchtwegklachten, verkoudheid, reuma en jicht. Vogels eten de bessen graag, dus de boom is een goede keuze voor zangvogels.