Navigatie overslaan, naar inhoud springen
Inhoud overslaan, naar voettekst springen

Paranoot

Bertholletia excelsa · Lecythidaceae

Ook bekend als: paranotenboom, paranootboom, Amazonianoot, Brazielnoot

De paranoot is een tropische reuzenboom uit het Amazonegebied, geen tuinplant voor het Nederlandse klimaat. Wie weet wat de boom nodig heeft, begrijpt snel waarom hij hier buiten niet overleeft.

Licht
Volle zon
Water
Hoog
Luchtvochtigheid
Hoog
Temperatuur
24–32 °C, min. 10 °C
Moeilijkheid
Veeleisend
Hoogte
30–50 m

Wat is een paranoot?

De paranoot, ook wel paranotenboom of paranootboom genoemd (Bertholletia excelsa), hoort bij de familie Lecythidaceae. Hij groeit van nature in het Amazonebekken: in Brazilië, Bolivia, Colombia, de Guyana's, Suriname en Venezuela. In ongestoord regenwoud steekt hij als reus boven het bladerdak uit.

De boom wordt meestal 30 tot 50 m hoog. De stam is kaarsrecht en over meer dan de helft van de hoogte zonder takken, met bovenin een brede kroon. Een paranoot kan 500 tot 1000 jaar oud worden. De bladeren zijn enkelvoudig, wisselstandig en langwerpig, 20 tot 35 cm lang, en vallen af in het droge seizoen.

De kleine bloemen zijn groenig wit tot crème en zitten in pluimen. Ze hebben zes ongelijke kroonblaadjes en een kapvormige massa meeldraden. De vrucht is een zware, houtige doosvrucht van maximaal 2 kg en 10 tot 15 cm breed, met 8 tot 24 wigvormige zaden: de paranoten. Het duurt 14 maanden voor de vrucht rijp is.

Kweken en verzorging

Licht en plek

Zaailingen wachten in de schaduw, maar een volwassen boom heeft volle zon nodig, boven het bladerdak uit. De optimale temperatuur ligt tussen 24 en 32 °C.

De paranoot is niet winterhard. Hij overleeft hooguit 10 °C als laagste temperatuur, terwijl een gewone Nederlandse winter tot ongeveer -12 °C kan gaan. Buiten in de tuin is dus geen optie.

Water en luchtvochtigheid

De boom heeft veel water nodig: in het natte seizoen is overvloedige regen normaal. Ook de luchtvochtigheid is van nature hoog.

Grond

Van nature staat de paranoot op diepe, goed doorlatende regenwoudgrond. Die is leemachtig, humusrijk en vochtig maar niet nat. Het wortelstelsel is zeer uitgebreid, en de boom is niet bedoeld als potplant.

Planten

Planten is alleen zinvol in een vochtig tropisch klimaat. Zelfs daar zijn plantages zelden rendabel.

Overwinteren

De paranoot heeft het hele jaar tropische warmte nodig. Overwinteren in de Nederlandse winter is daarom niet haalbaar.

Vermeerderen

Vermeerdering gaat via zaad of door enten.

Veelvoorkomende problemen

Geen vruchten: de bloemen worden bestoven door grote, inheemse bijen. Zonder die bijen blijft vruchtzetting uit. Natuurlijk bos in de buurt helpt daartegen.

Besmette noten: als noten op de grond vallen, kan schimmel zorgen voor aflatoxine. Snel drogen en sorteren is de remedie.

In het wild openen agoeti's de vruchten en begraven ze zaden, waardoor nieuwe bomen kunnen opkomen.

Oogst en gebruik

De zaden worden als noot gegeten en zijn rijk aan vet en selenium.

Voor jouw plant

Veelgestelde vragen

Kan een paranotenboom buiten in Nederland groeien?Nee. De boom is niet winterhard en heeft minimaal 10 °C nodig, terwijl het in Nederland in de winter tot ongeveer -12 °C kan vriezen.
Hoe hoog wordt een paranoot?Meestal 30 tot 50 m. De stam is recht en over meer dan de helft van de hoogte zonder takken.
Hoe lang duurt het voor paranoten rijpen?De houtige vrucht doet er 14 maanden over om te rijpen. Hij bevat 8 tot 24 zaden.
Waarom zet mijn paranoot geen vruchten?Grote inheemse bijen bestuiven de bloemen. Zonder die bijen blijft vruchtzetting uit.
Hoe vermeerder je een paranoot?Via zaad of door enten.
Waar komt de paranoot vandaan?Uit het Amazonebekken, onder meer Brazilië, Bolivia, Colombia, de Guyana's, Suriname en Venezuela.
Sla de voettekst over, ga naar het begin van de paginaGa naar het begin van de pagina