Kruisbes

Ribes uva-crispa · Grossulariaceae

Ook bekend als: kruisbessen, kruisbessenstruik, stekelbes

De kruisbes (Ribes uva-crispa), ook wel stekelbes of kruisbessenstruik genoemd, is een bladverliezende, doornige fruitstruik die in Nederland volledig winterhard is. Hij is eenvoudig te telen en draagt van juni tot augustus bessen.

Licht: Zon tot halfschaduw, Halfschaduw
Water: Gemiddeld
Luchtvochtigheid: Gemiddeld
Temperatuur: 10–22 °C, min. -30 °C
Moeilijkheid: Makkelijk
Hoogte: 0,6–1,5 m

Verzorging door het jaar heen

Kalender voor het klimaat Oceanisch.

ZaaienUitplantenSnoeienVermeerderenBemestenMeer waterBloeiOogstRustperiode

Wanneer uit te voerenRustperiodeHuidige maand

Kenmerken van de kruisbes

De kruisbes is een bossige, wat uitbundige struik met doornen en overhangende takken. Hij wordt ongeveer 60 tot 150 cm hoog en net zo breed. De bladeren zijn rond, diep gekerfd en hebben drie tot vijf lobben. Ze staan in bundeltjes op korte twijgjes.

In het voorjaar, rond maart en april, verschijnen kleine klokvormige bloemetjes, enkel of in paren. Daarna komen de bessen. Die zijn meestal groen, maar ook rood, paars, geel of wit komt voor. In het wild zijn ze kleiner. De bessen zijn eetbaar en hebben een goede smaak. De bloemen zijn bovendien aantrekkelijk voor bestuivers.

Kruisbessen groeien van nature in Europa, Noordwest-Afrika en Zuidwest-Azië, van Iberië en de Balkan tot Iran en de Kaukasus. Daar staan ze in rotsachtige bossen, berggebieden, bosjes en heggen.

Kweken en verzorging

Standplaats

Kruisbessen groeien op een zonnige plek en verdragen ook halfschaduw. Voor de rijkste oogst zet je de struik op een plek met ochtendzon en 's middags wat schaduw.

Water geven

De waterbehoefte is gemiddeld. De bodem moet vochtig blijven, maar niet nat. Geef vooral extra water in mei, juni en juli, wanneer de bessen zich ontwikkelen.

Bodem

Kies een vochtige, vruchtbare en goed doorlatende grond met veel organisch materiaal. Leem, humusrijke grond en klei zijn geschikt. De zuurgraad ligt bij voorkeur tussen pH 6,0 en 7,5.

Bemesten

Bemest de kruisbes in maart, aan het begin van het groeiseizoen.

Snoeien

Snoei in de winter, in de praktijk in november, december, januari of februari. Houd het midden van de struik open en haal oude, kruisende en laaghangende takken weg. Zo krijgt de struik meer lucht, wat ook helpt tegen schimmelziekten.

Planten

Plant de kruisbes in maart, oktober of november. Zaaien kan in oktober, maar het is de langzaamste manier om aan een struik te komen.

Overwinteren

De kruisbes is volledig winterhard en heeft in Nederland geen bescherming nodig. Van november tot en met februari rust de struik.

Vermeerderen

Je vermeerdert de kruisbes met stekken, afleggers of zaad. De stekken neem je in november of december.

Plagen en ziekten

Mogelijke plagen zijn de kruisbesbladwesp, bladluizen en de bessenknopmijt. Ziekten die voorkomen zijn Amerikaanse kruisbesmeeldauw en bladvlekken.

Zijn de bladeren tot op de nerven kaalgevreten? Dan zijn de larven van de kruisbesbladwesp de oorzaak. Controleer de struik vanaf het voorjaar en pluk de larven eraf.

Zie je wit poeder op de scheuten en de bessen? Dat is Amerikaanse kruisbesmeeldauw. Zorg voor meer luchtstroom, snoei goed en kies resistente rassen.

Oogsten en gebruiken

Je oogst de bessen in juni, juli en augustus. Onrijp zijn ze zuur, rijp zijn ze zoeter. Ze worden gebruikt in desserts, jam en sauzen.

Traditioneel werd het zure sap gebruikt tegen koorts.