Iris

Iridaceae

Ook bekend als: lis, lissen

Iris, ook lis genoemd, is een winterharde vaste plant met waaiers van zwaardvormige bladeren en opvallende bloemen. De plant is meestal gemakkelijk te houden en past in de border, in een pot en bij sommige soorten aan de vijverrand.

Licht: Volle zon, Zon tot halfschaduw
Water: Gemiddeld
Luchtvochtigheid: Gemiddeld
Temperatuur: 10–25 °C, min. -25 °C
Moeilijkheid: Makkelijk
Hoogte: 0,1–1 m

Verzorging door het jaar heen

Kalender voor het klimaat Oceanisch.

ZaaienUitplantenVerpottenSnoeienVermeerderenBemestenMeer waterBloeiOogstRustperiode

Wanneer uit te voerenRustperiodeHuidige maand

Kenmerken van iris

Iris hoort bij de lissenfamilie (Iridaceae) en komt van nature voor op het gematigde noordelijk halfrond, in Noord-Amerika, Europa, Noord-Afrika en Azië. Afhankelijk van de soort groeit de plant in weiden, bergen, op hellingen of langs beekoevers.

De plant vormt pollen vanuit kruipende wortelstokken, of vanuit bollen bij soorten uit drogere streken. De bladeren zijn lang, plat en zwaardvormig, groen tot blauwgroen, en overlappen elkaar onderaan in een waaier. In de herfst kleuren ze geel en sterven ze af. De hoogte loopt sterk uiteen: van ongeveer 8 tot 100 cm.

De bloem heeft zes delen: drie hangende bladen (hangers), drie rechtopstaande bladen (standaards) en kroonbladachtige stempelarmen. Bij sommige soorten zijn de hangers bebaard. Bijna alle kleuren komen voor: blauw, paars, violet, geel, wit, roze, oranje, rood, bruin, zwart en meerkleurig. De bloei valt in mei, juni en juli.

Kweken en verzorging

Standplaats en licht

De meeste irissen houden van volle zon. Sommige soorten uit het bos verdragen ook schaduw, maar in te veel schaduw bloeit iris slecht. Kies voor een rijke bloei dus een zonnige plek, eventueel met lichte halfschaduw.

Water geven

Geef gemiddeld water. Baardirissen houden van een matig vochtige grond en een iets drogere zomer. Japanse en wateririssen daarentegen hebben constant vochtige tot natte grond nodig, bijvoorbeeld aan een vijverrand.

Geef wat extra water in mei en juni, tijdens de bloei en de periode ervoor. De luchtvochtigheid hoeft niet bijzonder te zijn.

Grond en verplanten

Iris groeit goed in rijke, goed doorlatende tuingrond, zoals leem of humusrijke grond. De pH ligt tussen ongeveer 6 en 8, dus ook iets kalkhoudende grond is prima. Soorten die van vocht houden, staan juist in drassige grond.

Wordt een pol te dicht, deel en verplant de wortelstokken dan ongeveer elke 3 tot 4 jaar na de bloei, in juli, augustus of september.

Bemesten

Geef in maart en april een lichte gift met een stikstofarme meststof. Te veel stikstof bevordert rot, dus geef liever iets te weinig dan te veel.

Snoeien en opruimen

Knip na de bloei de uitgebloeide stengels weg, in juli of augustus. Het dode blad snijd je af zodra het is afgestorven, bijvoorbeeld in oktober.

Planten

Plant wortelstokken op of net onder het grondniveau. Bolirissen komen dieper in de grond. De beste plantijd is juli, augustus of september. Zaaien kan in september en oktober.

Overwinteren

Iris is winterhard en kan in Nederland buiten blijven staan. Ruim in de herfst het dode blad op. In januari, februari, november en december is de plant in rust.

Vermeerderen

De gemakkelijkste manier is het delen van de wortelstokken in juli, augustus of september. Zaaien kan ook, in september of oktober, maar dat gaat trager.

Veelvoorkomende problemen

Mogelijke ziekten zijn wortelstokrot, bladvlekken, roest en mozaïekvirus.

Zachte, stinkende wortelstokken: dit is bacteriële natrot door natte grond of te diep planten. Snijd het rot weg, verbeter de drainage en laat de bovenkant van de wortelstok zichtbaar.

Weinig bloemen: meestal door een te dichte pol of te veel schaduw. Deel de pol en geef meer zon.

Bruine bladvlekken: een schimmelziekte. Verwijder aangetaste bladeren en ruim het afval op.

Als snijbloem en in de tuin

Iris is een goede snijbloem; knip de stengels in mei of juni. De bloemvorm helpt bijen aan nectar en stuifmeel te komen. De plant past ook in de rotstuin, in een pot en bij soorten die van water houden aan de waterkant.